Когнитив бозылулар, аеруча кан тамырлары когнитив бозылулары, гипертония, шикәр диабеты һәм гиперлипидемия кебек цереброваскуляр куркыныч факторлары булган кешеләргә тәэсир итүче җитди проблема. Ул когнитив кимүнең төрле спектры буларак күренә, җиңел когнитив бозылудан алып деменциягә кадәр, күбесенчә цереброваскуляр авырулар аркасында килеп чыга, шул исәптән инсульт кебек ачык авырулар да, ак матдә зарарлануы һәм хроник церебраль ишемия кебек нечкә авырулар да. Бу авыруны нәтиҗәле дәвалау өчен, иртә ярдәм һәм дәвалау бик мөһим.
Кан тамырлары когнитив бозылуларын аңлау
Кан тамырлары когнитив бозылуларын ике төп төргә бүлеп карарга мөмкин:
1. Деменция булмаган кан тамырлары когнитив бозылулары
Пациентлар, гадәттә, цереброваскуляр авырулар өчен куркыныч факторлары белән мөрәҗәгать итәләр һәм деменция критерийларына туры килмәгән җиңел когнитив җитешсезлекләр күрсәтәләр. Когнитив кимү кинәт яки әкренләп күренергә мөмкин, еш кына хәтернең, абстракт фикерләүнең һәм хөкем итүнең кимүе буларак күренә, шәхес үзгәрешләре белән бергә бара. Шулай да, көндәлек тормыш сәләтләре, гадәттә, сакланып кала.
2. Кан тамырлары деменциясе
Нигездә, 60 яшьтән соң барлыкка килә торган бу деменция төре еш кына инсульт тарихы белән башлана һәм деменция критерийларына туры килә торган когнитив функцияләрнең начарлануы белән характерлана. Пациентлар башкарма функцияләрдә - шул исәптән максат куюда, планлаштыруда һәм проблемаларны чишүдә - сизелерлек бозылуларны кичерергә мөмкин, шулай ук кыска вакытлы хәтер һәм исәпләү сәләтләренең сизелерлек кимүе белән бергә. Озата баручы неврологик симптомнарга апатия, телдән аралашуның кимүе, борчылу һәм кәеф бозылулары керә ала.
Гомуми дәвалау ысуллары
Кан тамырлары когнитив бозылуларының фаразы иртә диагноз кую белән сизелерлек яхшыра. Дәвалау стратегияләре түбәндәгеләрне үз эченә ала:
1. Этиологик дәвалау
Цереброваскуляр авыруларны һәм аның куркыныч факторларын дәвалау һәм аларны хәл итү кан тамырлары когнитив бозылуларын дәвалауның нигезе булып тора. Моңа антитромбоцит терапиясе, липидларны киметү дәвалау, гипертония һәм шикәр диабетын дәвалау керә.
2. Когнитив симптомнарны идарә итү
Донепезил кебек холинэстераза ингибиторлары һәм Мемантин кебек NMDA рецептор антагонистлары кан тамырлары деменциясе белән авыручыларда когнитив функцияне яхшыртырга мөмкин. Ләкин аларның деменция булмаган кан тамырлары когнитив бозылуларында нәтиҗәлелеге ачык түгел. Өстәмә дәвалау ысулларына Е витамины, С витамины, гинкго билоба экстрактлары, пирацетам һәм ницерголин керергә мөмкин.
3. Симптоматик дәвалау
Депрессив симптомнар күрсәтүче пациентлар өчен селектив серотонинны кире алу ингибиторлары (SSRI) файдалы булырга мөмкин. Галлюцинацияләрне, сандырауларны һәм кискен тәртип бозылуларын кыска вакытлы дәвалау өчен Оланзапин һәм Рисперидон кебек антипсихотик препаратлар билгеләнергә мөмкин.
Гипербарик кислород терапиясенең роле
Гипербарик кислород терапиясе (ГБО) когнитив бозылулары булган кешеләрнең баш мие функциясен яхшырту өчен яңа ысул буларак игътибар җәлеп итә.Аның дәвалау механизмнарына түбәндәгеләр керә:
1. Кислород дәрәҗәсе арту
HBO кислород күләмен һәм парциаль басымны арттыра, кислород диффузиясен яхшырта һәм зарарланган ми тукымаларына кан белән тәэмин ителешне көчәйтә, бу хәтергә һәм психик халәткә файда китерергә мөмкин.
2. Эритроцитларның үзлекләрен яхшырту
Ул гематокритны киметә һәм эритроцитларның сыгылучанлыгын арттыра, шуның белән канның ябышлыгын киметә.
3. Ишемик өлкәләрне торгызу
HBO ишемик пенумбраның торгызылуына ярдәм итә,нейроторгызуны һәм регенерацияне җиңеләйтү.
4. Реперфузия җәрәхәтләрен киметү
Оксидлашу стрессын киметү һәм ялкынсыну медиаторлары җитештерүне киметү аша, HBO нерв тукымаларын зыяннан сакларга ярдәм итә.
5. Нейроваскуляр динамика яхшырды
HBOбаш мие гемодинамикасын оптимальләштерә, эндоген BDNFны арттыра һәм когнитив функцияне көчәйтә.
6. Кан-баш мие барьеры үткәрүчәнлеген яхшырту
Ул гематоэнцефалий барьерының үткәрүчәнлеген арттыра, препаратның нәтиҗәлелеген һәм сеңү тизлеген арттыра.
Йомгак
Кан тамырлары когнитив бозылулары зур кыенлыклар тудыра, ләкин иртә диагностика һәм ярдәм күрсәтү уңайрак нәтиҗәләргә китерергә мөмкин. Гипербарик кислород терапиясе когнитив функцияне яхшырту һәм минең алга таба кимүеннән саклау өчен өметле юл тәкъдим итә.
Бастырылган вакыты: 2024 елның 2 декабре