Биеклек авыруы, шулай ук кискен тау авыруы (КТЧ) буларак та билгеле, кеше организмы югары биеклектә түбән басымлы, кислородлы мохиткә җайлаша алмаганда барлыкка килә. Гадәттә, ул 3000 метрдан (якынча 9800 фут) югарырак биеклеккә күтәрелгәннән соң күп тә үтми күренә. Биеклеккә физиологик җавапларны өч төп төргә бүлеп карарга мөмкин:
1. Кискен тау авыруы (җиңел): Бу иң еш очрый торган форма, һәм симптомнар берничә сәгать эчендә барлыкка килергә мөмкин. Алар арасында баш авырту, баш әйләнү, күңел болгану һәм гомуми ару бар.
2. Көчле тау авыруы: Еш кына "тын үтерүче" дип атала, бу 1-3 көн эчендә көчәергә мөмкин, бу баш мие шешенүе (көчле баш авыртулары, склерозлы косу һәм чуалу белән бергә) яки үпкә шешенүе (даими йөткерү, алсу күбекле какырык һәм сулыш кысылу белән характерлана) кебек җитди өзлегүләргә китерергә мөмкин. Кичектерелгән ярдәм гомер өчен куркыныч тудырырга мөмкин.
3. Хроник тау авыруы: Бу авыру биек тауларда озак вакыт яшәүче кешеләргә тәэсир итә. Симптомнар арасында вакыт узу белән кабатланучы йокы бозылулары һәм ашкайнату проблемалары булырга мөмкин.
Ни өчен биеклек авыруы барлыкка килә?
Сез 3000 метрдан артык биеклеккә тиз күтәрелгәндә, һаваның сыеклыгы һәм кислородның кимегән парциаль басымы сезнең тәнегез өчен авыр мохит тудыра. Моны спринтердан җылынмыйча ярышырга соралу белән чагыштырырга мөмкин. Организмның реакциясе симптомнар рәвешендәге төрле "протестларны" үз эченә ала:
- Баш авыртулары һәм баш әйләнү: иң еш очрый торган башлангыч күрсәткечләр.
- Йөрәк тибеше һәм сулыш кысылуы: Йөрәк тизрәк тибә, ә үпкәләр күбрәк кислород сеңдерергә тырышып, ныграк эшли.
- Косу, косу һәм аппетит югалу: Ашкайнату системасы начар эшли башлый.
- Йокысызлык һәм арыганлык: Төнлә йокы сыйфатының начар булуы көндезге летаргиягә китерә.
- Иреннәрдә һәм тырнакларда зәңгәрсу төсмер: Организмда кислород җитмәүнең ачык күрсәткече.
Шунысын да билгеләп үтәргә кирәк, биеклек авыруы шәхси көчсезлек күрсәткече түгел; киресенчә, бу кислород җитмәүгә гадәти физиологик җавап, һәм аны һәркем кичерә ала.
Биеклек авыруын ничек дәваларга?
1. Югарырак концентрацияле кислород сулау: Биеклек авыруы симптомнарын җиңеләйтүнең иң тиз ысулларының берсе - югарырак концентрацияле кислородлы һава сулау.
2. Дарулар: Кайбер дарулар, аеруча ацетазоламид, дексаметазон яки нифедипин, биеклек авыруын дәвалау һәм авыррак симптомнар яки катлауланулар башлануын кичектерү өчен кулланылырга мөмкин.
3. Гипербарик кислород терапиясе (ГБОТ): Кислородны тиз арада китерү һәм дарулардан тыш, гипербарик кислород камераларыбиеклек авыруларын җиңеләйтүдә нәтиҗәле булып чыктылар:
Көчле кислород өстәмәсе: HBOT мохитендә сез саф кислород сулыйсыз, һәм басым гадәтидән югарырак. Бу канга күп күләмдә кислородның эрүенә ярдәм итә, канның кислород белән туенуын тиз яхшырта һәм гипоксия белән гадәти кислород ингаляциясенә караганда нәтиҗәлерәк көрәшә.
Симптомнарны тиз арада җиңеләйтү: Көчле баш авырту, баш әйләнү, күңел болгану һәм арыганлык кебек кискен симптомнар өчен бер HBOT сеансы тиз арада җиңеллек бирә ала, тиз савыгуга мөмкинлек бирә.
Авыр хәлләрне дәвалау: Гипербарик кислород биеклек авыруларын, мәсәлән, биеклек үпкә шешенүен яки баш мие шешенүен дәвалау өчен бик мөһим, бу сезгә транспорт һәм савыгу өчен кыйммәтле вакыт бирә.
Яхшыртылган адаптация: Кыска вакытлы яшәү яки биеклектә эшләү таләп ителгән кешеләр өчен HBOT белән даими дәвалау организмның адаптациясен яхшырта, эшчәнлекне яхшырта һәм энергия дәрәҗәсен арттыра ала.
Кыскасы, биек таулы мохиттә уңайсызлык сизгәндә, гипербарик кислород камерасы вакытлыча түбән таулы мохитне симуляцияли ала, бу нәтиҗәле ял итү һәм тернәкләнү мөмкинлеген бирә.
Гипербарик кислород терапиясе күбрәк энергия бирәме?
Гипербарик кислород терапиясе түбәндәге сәбәпләр аркасында энергия дәрәҗәсен сизелерлек арттыра ала:
Кислород белән тәэмин итүне арттыру: Нормальдән югарырак атмосфера басымы булган мохит тудырып, HBOT саф яки концентрацияләнгән кислородны сулауны җиңеләйтә. Бу кандагы кислород күләмен сизелерлек арттыра, бу барлык тән тукымаларына һәм күзәнәкләренә нәтиҗәле җиткерүне тәэмин итә. Кислородның җитәрлек булуы күзәнәк аэроб сулышы өчен бик мөһим, ул энергия (АТФ) җитештерү өчен глюкоза кебек туклыклы матдәләрне нәтиҗәле куллануга ярдәм итә.
Митохондриаль функциянең яхшыруыКислород митохондрия оксидлашу фосфорлашу процессында мөһим роль уйный, ул энергия җитештерү өчен бик мөһим. HBOT митохондрия функциясен һәм активлыгын яхшырта ала, АТФ генерациясенең нәтиҗәлелеген арттыра һәм нәтиҗәдә энергия белән тәэмин итүне көчәйтә.
Метаболик калдыкларны тизләтелгән чыгару: бу дәвалау ысулларыкан әйләнешен һәм метаболизмны стимуллаштыра, организмга сөт кислотасы кебек метаболик калдыкларны тизрәк таркатырга һәм чыгарырга мөмкинлек бирә. Калдыклар туплануын киметү нормаль мускул һәм тукыма функциясен торгызу өчен бик мөһим, нәтиҗәдә энергия дәрәҗәсе артачак.
Нәтиҗә ясап шуны әйтергә мөмкин: биеклек авыруын һәм аны дәвалау ысулларын, аеруча гипербарик кислород терапиясе ярдәмендә, аңлау биеклек төбәкләренә барырга теләгән һәркем өчен бик мөһим. Дөрес белем һәм кораллар белән биеклек авыруын нәтиҗәле идарә итәргә мөмкин, бу исә биеклек тәҗрибәләрен куркынычсызрак һәм күңеллерәк итә.
Бастырып чыгару вакыты: 2025 елның 25 декабре